İstanbul'u fethin ardından yalnızca siyasi değil, ilmi bir başkent olarak da inşa etmek isteyen Fatih Sultan Mehmed, şehrin ilk yükseköğretim faaliyetini; fethin ve saltanatın sembolü olarak camiye dönüştürdüğü ve 1 Haziran 1453'te, ilk Cuma namazının kılındığı Ayasofya'da başlattı. Çağının büyük ilim adamlarından Molla Hüsrev'in müderrisliğinde, ilk talebeler burada bir araya geldi. Bu adımı, fetihten hemen sonra Pantokrator Manastırı bünyesindeki papaz odalarından dönüştürülen Zeyrek Medresesi, 1459'da inşa edilen Ebû Eyyûb el-Ensârî'nin kabri, camisi ve yanındaki Eyüp Medresesi ile 1460'ların ortasında tamamlanan Ayasofya Medresesi takip etti.

Sultan'ın en büyük eğitim hamlesi ise fetihten on yıl sonra inşasına başlanan ve kendi adıyla anılan külliyesi içerisindeki Sahn-ı Seman (Semâniye) ve Tetimme medreseleri oldu. Böylece İstanbul, siyasi başkent oluşunun yanı sıra ilim ve kültür merkezine dönüştü. Aynı dönemde başta Sadrazam Mahmud Paşa olmak üzere diğer devlet adamları tarafından da külliyeler inşa edildi, medreseler kuruldu.

Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'da kurduğu bu medreselerde tefsir, hadis, fıkıh, kelam, matematik, astronomi, felsefe gibi geniş bir yelpazede öğretim yapıldı. Böylece bu medreseler Osmanlı'nın entelektüel omurgasını oluşturdu.

"555 yıl önce ortaya koyulan bu irade, çağları aşan birikimiyle bugün de referans noktası olmayı sürdürüyor."

Semâniye Medreseleri olarak da bilinen Sahn-ı Seman Medreseleri, Ayasofya, Zeyrek ve Eyüp medreselerinden sonra İstanbul'da kurulan, Osmanlı Devleti'nin o dönemdeki en üst düzey yükseköğretim kurumu idi.

1463 yılında inşası başlayan ve 1471 yılı başlarında tamamlanan Fatih Sultan Mehmed'in inşa ettirmiş olduğu İstanbul'daki bu ilk selâtîn külliyesi, merkezinde bulunan caminin iki yanında (sağında ve solunda, yani güneyinde ve kuzeyinde) Sahn-ı Seman adı verilen sekiz yüksek medrese ile bu medreselerin hemen arkasında sekiz Tetimme Medresesi'nin yanı sıra mektep, kütüphane, dârüşşifâ, tâbhâne (misafirhâne), aşhâne, kervansaray ve muvakkithâne gibi birimlerden oluşuyordu.

Yüksek ihtisas kurumları olan Sahn-ı Seman Medreseleri'nin arkasında ise bu medreselere talebe yetiştiren daha alt seviyedeki Tetimme Medreseleri bulunuyordu.

Fâtih Sultan Mehmed tarafından İstanbul'da kurulan yüksek dereceli medrese.

Semâniye Arapça'da sekizin karşılığıdır. Caminin sağında ve solunda (Akdeniz ve Karadeniz tarafında) dörderden sekiz medrese olduğu için bu isim verilmiştir. Semâniye "sekiz", "sekizli" demektir. Sahn-ı Semân adı hakkında ise çeşitli yorumlar yapılmıştır. Sahn kelime olarak "avlu", "düz yer", "geniş saha" manalarına gelmektedir. Sahn-ı Semân "sekiz avlu" veya "sekiz bölüm" demektir. Sahn-ı Semân Medreseleri denilince "sekiz avlulu medrese" anlaşılır.

Bununla birlikte bu medreselerin şehrin tam ortasında bulunmaları ve külliyenin Bizans'tan kalma Havariyyun Kilisesi harabelerinin temizlenmesiyle oluşturulan düzlük alana yapılmasından dolayı bu ismin kullanıldığı yönünde görüşler ileri sürülmüştür. Tarihçi Gelibolulu Mustafa Âlî de bu medreselerin İstanbul'un ortasında bulunmaları dolayısıyla Sahn Medreseleri adını aldığını kaydetmiştir.

Fatih Sultan Mehmed, kurmuş olduğu medreselerinin öğretimiyle bizzat ilgilenirdi. Döneminin ünlü âlimlerini buradaki medreselere müderris olarak tayin etmişti. Zaman zaman medreselerdeki ilmî toplantılara katılır, ulemâ arasındaki tartışmaları dinlerdi.

Sahn-ı Seman Medreselerini çağındaki pek çok kurumdan ayıran en önemli özellik, çok yönlü ve yenilikçi bir müfredata sahip olmasıydı. Medreselerin müfredatını Molla Hüsrev ile Ali Kuşçu hazırlamıştı. Bu medreselerde tefsir, hadis, fıkıh, kelam gibi geleneksel İslâmi ilimler yanında matematik, astronomi, tıp, fizik ve felsefe gibi müsbet (aklî) ilimler de okutulurdu.

Sahn-ı Seman Medreseleri İstanbul'daki ilk sistemli ve büyük çaplı Türk yükseköğretim kurumu niteliğindedir. Eğitim süresi ve aşamaları oldukça sıkı kurallara bağlanmıştı. Sahn-ı Seman'a başlamadan önce öğrencilerin Tetimme adı verilen hazırlık medreselerini başarı ile bitirmesi gerekiyordu. Sahn-ı Seman Medreseleri medrese-yi âliye (yüksek medrese) niteliğinde, Tetimme Medreseleri ise günümüz liseleri gibi idi. Bu ikinci derecedeki medreseler Sahn'a talebe hazırlıyordu.

Kurumun ders programlarının hazırlanmasında ve eğitim verilmesinde çağının en büyük matematikçi ve astronomlarından Ali Kuşçu ile büyük Osmanlı hukukçusu Molla Hüsrev gibi alimler başrol oynamıştı. Sekiz medreseden her birine birer müderris tayin edilmiş, yanlarına birer muid (doçent) verilmişti. Her medresede 19 oda bulunuyor ve bu odalarda medrese öğrencileri olan danişmendler ücretsiz olarak yatılı kalıyorlardı.

Bu medreselerin dönemine göre ilmî ve idarî özerkliği oldukça genişti. Atamalarda tamamen liyakat esas alınıyor, dışarıdan müdahalelere kapalı tutuluyordu. Fatih Sultan Mehmed bu medreselere dönemin önde gelen ulemasını müderris olarak tayin etmişti.

Fatih Külliyesindeki bu çok avlulu, çok odalı ve geniş bir alana yayılmış olan medreseler gerek eğitim modeli ve gerekse mimari bakımdan dönüm noktası olmuş, daha sonraki selatin medreselerine örnek oluşturmuştur.